PENS: niewidoczny kręgosłup europejskiej kontroli

EUROCONTROL poinformował 9 września 2026 r. o działaniach zapewniających ciągłość działania sieci PENS oraz o przygotowaniach do jej następnej generacji. Komunikat dotyczy infrastruktury, o której prawie się nie pisze, a bez której europejska kontrola ruchu lotniczego nie działa: wspólnej sieci transmisji danych operacyjnych.

Czym jest PENS

Pan-European Network Service uruchomiono w 2009 r., aby zastąpić rozproszone połączenia dwupunktowe między poszczególnymi instytucjami jednym szkieletem opartym na protokole IP. Wcześniej każda para ośrodków utrzymywała własne łącze, co oznaczało wielokrotne koszty, niespójne standardy i trudność w dodawaniu nowych użytkowników. Przez PENS wymieniają dziś dane instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej, lotniska, linie lotnicze, wojsko i służby meteorologiczne.

Charakter tych danych warto sobie uświadomić: to plany lotu i ich aktualizacje, dane dozorowania, wiadomości koordynacyjne między sektorami i ośrodkami, komunikaty o zarządzaniu przepływem oraz depesze meteorologiczne. Jeśli taka wymiana zwalnia, rośnie liczba koordynacji wykonywanych głosem, a to bezpośrednio ogranicza przepustowość sektorów.

NewPENS: 44 kraje, jeden operator

Obecna odsłona sieci, NewPENS, działa od 2018 r. Operatorem jest BT, a sieć obejmuje 44 kraje i ponad 48 użytkowników. Aby zachować stabilność w okresie przejściowym, umowę z operatorem wydłużono. Komunikat nie podaje długości tego przedłużenia, dlatego nie podajemy tu żadnych dat — to jedna z rzeczy, które warto potwierdzić u źródła.

Co ma zmienić PENS 3.0

Równolegle trwają przygotowania do kolejnej generacji, opisywanej jako PENS 3.0. Zapowiadane kierunki są trzy: architektura oparta na dwóch rdzeniach sieci, większa przepustowość pod rosnącą cyfryzację służb oraz wyższa odporność na awarie. Dwa rdzenie to konstrukcja, w której nie ma jednego punktu, którego utrata zatrzymuje wymianę danych — kosztowna, ale w infrastrukturze krytycznej trudna do zastąpienia czymkolwiek innym.

Tło jest oczywiste: usługi ATM przechodzą na wymianę informacji w modelu System Wide Information Management, ośrodki kontroli korzystają z coraz większych strumieni danych dozorowania, a zdalne wieże przenoszą obraz i sterowanie przez sieć. Każdy z tych kierunków podnosi wymagania wobec łącza, którego użytkownik końcowy nigdy nie widzi.

Kontekst dla Polski

Naturalne pytanie brzmi: czy i od kiedy Polska Agencja Żeglugi Powietrznej jest użytkownikiem PENS oraz jak przygotowuje się do przejścia na kolejną generację. Zwracamy się o to do agencji. Drugie pytanie dotyczy zależności: im więcej usług przechodzi na wspólną sieć, tym większe znaczenie ma krajowa redundancja łączy i zdolność pracy w trybie ograniczonym.

Jedno zastrzeżenie jest tu konieczne. Awaria brytyjskiego NATS z 8 września 2026 r. dotyczyła systemu przetwarzania danych o lotach, a nie sieci PENS. Nie ma podstaw, by łączyć te dwie sprawy, i tego nie robimy. Zbieżność czasowa sprawia jednak, że temat odporności infrastruktury ATM zasługuje na uwagę poza branżą.

Źródła

• EUROCONTROL, „EUROCONTROL and aviation partners reinforce PENS continuity and prepare the next generation of European ATM connectivity”, 09.09.2026, eurocontrol.int.

Opracowanie własne redakcji Wylatani.

Grafika: opracowanie redakcji Wylatani